H’em û Mem

Cankurd - 1987
H’em û Mem pismamêd hevdu bûn, herdu ji gundekî bûn û piraniya jiyana wan a ku di nava pêncî û şêstî de, bi zehmetî qedandibûn, navên wan di çi kutik û defterên mîrî de nahtibûn nivîsandin, wan çi bajar û welatên dûr nedîtibûn, ne jî television, şano an sînema dinasîn û gava dibistan li gundê wan vebû, salên wan bêtirî çelî bûn û êdî çûyîna dibistanê jî nebû para wan.. Lê dîsa jî mirov ji wan hînî gelek tiştan dibû…
Li gundekî nêzîkî gundê wan dewatek hebû, ji wan re jî xilat hebû, lê ji ber ku ewan herdu belengaz bûn, kesek ji gund li hêviya wan nema, ku vêre herin dewatê.
H’em çû axura mala xwe ya vala, ji nav kayê tûrikê tutûnê, ku ji ber hêrişên cendirman veşartî, derxist û xiste berîka saqoyê xwe û çû mala Memê, da bi hev re biçin dewatê.
Memê gote H’emê:
-H’emo! Emê îro bê cigare bin?
-Çiye lo?! Tu her li cigaran dipirsî. Gava em xwe bigihînin dewatê, emê li wir pir cigaran bikişînin. Tu çi xema dixuyî? Li wir damarên xwe tijî dûman bike.. Ma tu nizanî tutûnê me qedexeye û eger cendirme me bigirin, wê me bersûc bikin û me talan bikin?!
-Ma emê tim ji qutiyên xelkê cigaran dagirin?
-Tu xema min mexe ! Ezê xwe biaborînim.
-Qey bi te re tutûn heye?!..
Bi hev re ji mal derketin û çûn.
Memê di rê de bi zimanekî xweşik û nerm H’em ji rê êxist, ku tûrikê tutûnê xwe derxîne û herdu li bin dareka zeytûnê rûnin û cigaran bikişînin. Dûman bi ser wan de belav bû.
H’emê gote Memê:
-Ma çima tu ditirsî, gava tutûn bi te re hebe?
-Welleh bavo! Ez ditirsim. Dibêjin: “Kurmê darê ne ji darê be dar nakeve.”
-”Erê raste..” He’mê bersiv da.
Memê got:
-Bavo! Ev keyê gundê me çi dixwaze, nizanim?
-Ew çi ji te dixwaze?.
-Ew mirovekî xinize û hertim dûvikê cendirman û serekên mîrî ye. Lo ez ku ve diherim, cendirme tên pêşa min û li tutûnê min dipirsin, berîkên min, nav lingên min û her dereka min tevdidin. Ez guman dikim, ku keyê gund wan dihevoje.
-Ma çi demê guman û rastî mîna hevdune?!.. Dibe ne wilo be..
Piştî cigareyên xwe kişandin rabûn û bi rêya xwe ve çûn. Memê got:
-Ez çi bêjim te?! Berî niha bi çend rojan biraderekî qutiya min ji tutûnê xwe dagirt û xiste berîka min, hîn ez ji nav zeviyê wî bi dûr neketime, min dît wa du cendirmeyên qolê “ên dij qaçaxiyê” ji wê ve tên, hema ez di cih de ji rê derketim û min kir, ezê nimêja nîvro bikim. Gava min fîlorên xwe danîn, min qutiya tutûnê xiste bin axê û min dest bi nimêja xwe kir, lê tirsa ji cendirman kir, ku ez tew nizanibim çawa nimêjê bikim. Di pêş çavên min re derbas bûn û hatin li rex min rûniştin û cigare kişandin. Bi rastî cigareyên wan jî qedexe bûn, lê ez çi bikim, dest destê wan e û kes nikare seriyê xwe li wan rake û dij bi wan tiştekî bibêje.
H’emê gotina wî birriya:
-Ew rûniştin?
-Erê welleh.. Min nimêj kir û wan cigare kişandin, neçûn û ne jî axivîn, nola du qertelên, ku li hêviya mirina hespekî pîr mane, ku xwe bavêjin ser laşê wî û wî bixun. Hêdî-hêdî tirsa min kêm bû, lê ewan neçûn. Ewê mezin ji wan Kurd bû, bav û bavpîrên wî koçerên çiyayê Gewr bûn, ji wir hatibûn li Efrînê rûniştibûn û gava Fransizan ketine welêt, bavê wî li ba wan bû dergevanê serayê û gava E’reban welat bi dest xwe ve anîn, kurê wî bû cendirmê qolê..Ez çi bêjim?! Pişt li min westiya û kabên min sist bûn, dîsa jî min xwe girt û min her nimêj kir. Ewê Kurd bi şîşeka hesinî ya zirav li dora xwe hut erdê dikir û li qutiyê digerî, lê qutî di bin lingên min de bû. Gava ez reht û mendû bûm û kanîna min nema, ez rûniştim, min silav da herdu aliyên xwe û li benda pirsa wî mam:
-Memo! Kanî qutiya tutûnê te ?.
-Iro bi min re nîne. Tu dikarî lê bigerî.
Wî bawer kir, ku qutî bi min re tuneye, loma cigarek ji pakêta xwe derxist, da min û rabû, çû..
Piştî vê axiftinê dêmê Memê geş bû û ji hişê xwe razî bû, ku çawa wî cendirme xapandin. H’emê gotê:
-Tu mirovekî pîlangerî..
-Erê..
Dilê Memê bi rê ve careke dî cigare xwast, gote H’emê, lê H’emê kir, ku daxwaza wî nebihîstiye, Memê piştî çand gavan dîsa got:
-Tu reht nebûyî, H’emo.? Ka em li bin va zinara bilind piçekî rûnin..
-Na..na ! Ne em niha rûniştin? Ez newestiyame û dilê min jî cigaran naxwaze.
Mem têgihîşt, ku H’em naxwaze cigarekê bide wî, êdî bêdeng li rex wî boriya û hizrên xwe kirin.
Ji dûr ve gumguma dihol û zurneyan hat guhên wan. Memê carekê li H’emê niriya û di cî de rovîtiyek mezin ket hişê wî, hema got:
-Wer em dîlanekê bigrin û kela dilên xwe birjînin.
-Ma tu dîn bûyî, Memo..?!
-Na welleh..! lê dilê min dixwaze em bireqisin..
-Kuro! Dilê te çi dixwaze û çi naxwaze..?! Hertim cigare û kêfê divê.. Ma nema viyana dilê te dimire?! Qey tuyê sed salên din bijî?
-Çima bira? Ma ne em diçin dewatê?
-Raste em diçin dewatê, ji ber ku bo me xilat heye.. Gava em gihan wir, emê têkevin dîlanê, ta em diwestin.. Ez dibînim şerme, ku em li vê çolê dîlanê şên bikin.
Mem ji wî negerî, sê caran gotê û ji wî hêvî kir..H’emê got:
-Tu dizanî bo çi ez tutûnê xwe vedişêrim?
-Erê! Ta ku cendirme te negirin.
-Ha..Malava..! Tu dizanî bo çi ez reqs û semayê nakim?
-Ez vê nizanim.
-Rojekê ez li ber pezê mala axê bûm, ez bi tenê xwe hosan bûm û min nizanî bû çi bikim, heya dengê dihol û zurnê ji gundê hanê ve hat guhên min, ez rabûm û reqisîm, li ber dengê dihol û zurne ya ji dûr ve dihat, ez çûm û hatim. Ew awayê gavek bi pêş de û yek bi paş de..Ez gelek kêfxweş bûm, ha min dît ez di binê çalekê wer bûm. Ez heya hêvarê di binê çalê de mam, ta ji gund hatin û ez derxistim.
Memê got:
-Te ev çîrok ji min re sed caran hewaldaye..
Memê dizanî, ku wê H’emê hemû çîrokan bibêje, ta cigarekê nede wî, loma got:
-Her bawer bike, ez ne ji bo cigaran dibêjim te..Dilê min reqsê divê..Wer em herdu bi hev re hilpekin û dapekin, weke çawa em bi hev re di ewîltiya xwe direqisîn.. Li dewatê jî emê vehesin û cigaran bikişînin.
H’emê bawer kir, ku Mem cigaran piştî reqsê naxwaze, êdî gotê:
-De were, mirina bi heval cejn û dewate.
Herdu pîremêr li ber dengên dihol û zurna, ku ji dûr ve dihatin, hilatin û dahatin, dîlaneke xwe ya gumreh bi hev xistin.
Gava dengên dihol û zurnê hatin birrîn, herdu westiya bûn, li hev rûniştin û bû hilkişa sîngên wan.
Icar dilê H’emê jî cigare xwast, destê xwe avêt berîka xwe, ku tûrikê tutûn derîne, destê wî di berîka vala de geriya, berîka dî jî tev kir û berîka şewlerê xwe jî..Lê mixabin! Tutûn tune. Rabû û li ciyê dîlanê geriya, solên xwe bi binê axê xistin, vir de çû, wê ve çû, tutûn tune..
-Ku ve çû…?
Piştî, ku gumanên wî li ser Memê pir bûn, pirs kir:
-Memo! Te tûrikê tutûnê min nedît?
Mem rabû ser xwe û bi dest û lepan axivî:
-Wey babo! Çi dizanim, dewate, dîlane, xelk û a’lem pir bûn, ma ez ji ku ve dizanim tûrikê tutûnê te kê bir..H’emê ku nedihat xapandin û baweriya xwe tenê bi Memê dihanî, kete bîreka bê binî, ji ciyê xwe rabû û hêdî-hêdî bêdeng bi rê ve çû…
Ji wê rojê pê ve, H’emê me bi tenê xwe diçû deran û baweriya wî bi dostên mîna Memê kêm bûbû û careke dî li ber dengê diholên ji dûr ve nediket dîlanê.

Social

Comments

Cankurd's picture

Ji berhemên kurdî

Cankurd's picture

Ji berhemên kurdî

Cankurd's picture

Ji berhemên kurdî

Cankurd's picture

Ji berhemên kurdî

Cankurd's picture

Ji berhemên kurdî

Çîrok

3. JANAK DIRÊJ

Bi sermede nehat biharek rengîn,
Her em dibînin kul û derd tev birîn.

Her ku me dît li serê me bû ferman,
Em ketin kemîna wayê bê îman.

Helbest

3. JANAK DIRÊJ

Bi sermede nehat biharek rengîn,
Her em dibînin kul û derd tev birîn.

Her ku me dît li serê me bû ferman,
Em ketin kemîna wayê bê îman.

Jiyan û Bîranîn

Kurd çi dixwazin?